Türkiye şu an tarihinin en karmaşık çok cepheli dengesini yönetiyor. Onlarca ülkeyle aynı anda ilişki kuruyor, her yeni ittifak bir başka sürtünme yaratıyor, her açılım bir kapıyı kapatıyor. Bu dansın altında tek bir temel hesap yatıyor: Zaman kazanmak. Savunma sanayii olgunlaşana, ekonomi istikrar kazanana, yeni ittifaklar sağlamlaşana kadar — hamleleri yapmak değil, o hamlelerin mümkün olacağı konumu inşa etmek.
I. YAKLAŞMA: Kurulan İttifaklar, Derinleşen Bağlar
Körfez: Geç Gelen Barışmanın Meyvesi
Türkiye-Suudi Arabistan ilişkisi yıllar boyunca ciddi gerilimle yüklüydü. Kaşıkçı davası, Müslüman Kardeşler meselesi, Katar krizi — bunların hepsi Riyad ile mesafeyi açtı. Ama 2022'den itibaren başlayan normalleşme 2026'da gerçek bir stratejik ortaklığa dönüştü. Şubat 2026'da Erdoğan'ın Kahire ziyareti ve Sisi ile imzalanan çerçeve anlaşmalar bu yeni zemini somutlaştırdı.
İran'ın Körfez'e yönelik saldırıları Suudi Arabistan'ın ABD'ye bağımlılığının ne kadar yetersiz kaldığını açığa çıkardı. Riyad yeni güvenceler aradı. İşte tam bu noktada tarihsel öneme sahip bir dörtlü çerçeve belirdi.
Türkiye-Suudi Arabistan-Mısır-Pakistan Dörtlüsü: Mart 2026'da Riyad'da dördünün dışişleri bakanları bir araya geldi; ardından Mart sonu Islamabad'da, Nisan'da Antalya Diplomasi Forumu'nun kenarında arka arkaya üç toplantı daha yapıldı. Bu tempo, müzakere değil kriz koordinasyonu hızıdır. Dört ülke birlikte 500 milyonluk nüfusu, Pakistan'ın nükleer caydırıcılığını, Türkiye'nin drone teknolojisini ve deniz donanmasını, Mısır'ın kalabalık ordusunu ve Süveyş Kanalı konumunu, Suudi Arabistan'ın finans ve enerji gücünü masaya taşıyor. Türk Dışişleri Bakanı Hakan Fidan formülü bizzat özetledi: "Bölgede belirli bir etkisi olan ülkeler olarak güçlerimizi nasıl birleştirebileceğimizi araştırıyoruz." Yapı henüz resmi bir ittifak değil — kalıcı sekreterya, bağlayıcı taahhüt, ortak komuta yok. Ama Mart-Nisan 2026'daki işletim ritmi, aynı krize karşı koordine yanıt veren devletlerin hızına işaret ediyor. IISS bu yapıyı Mayıs 2026'da "akışkan danışma ve koordinasyon mekanizması" olarak resmen tanımladı. Daha önce benzer girişimler — 1950'lerin Bağdat Paktı dahil — kurumsal altyapı kurulamadan dağıldı. Bu dörtlünün kaderi de önümüzdeki iki-üç yılda belli olacak.
Katar zaten uzun yıllardır yakın ortak: 2017 krizinde Türkiye Katar'a asker göndererek ilişkiyi sağlamlaştırdı. Gazze ateşkesinde Türkiye, Katar ve ABD koordinasyonu Erdoğan'a Trump'ın "Barış Kurulu"nda koltuk kazandırdı; Gazze'nin yeniden inşasında Türkiye'ye yer açıldı.
BAE ise farklı bir tabloda: Libya'da, Doğu Akdeniz'de ve Afrika'da Türkiye ile doğrudan rekabet içinde olduğu için sürtünme sürüyor.
Pakistan: Tamamlayıcı Güçler, Nükleer Şemsiye
Pakistan ile ilişki son yıllarda savunma işbirliği merkezli olarak hızla derinleşti. Türk drone teknolojisi, zırhlı araçlar ve deniz platformları Pakistan'a transfer edildi; ortak geliştirme görüşmeleri sürüyor. İki ülke Azerbaycan ekseninde de buluşuyor: Türkiye-Pakistan-Azerbaycan üçgeni giderek belirginleşiyor, bu üçlü Karabağ Savaşı'nın ardından trilateral çerçeveyle resmileşti.
Dörtlü güvenlik mimarisine katılımın Türkiye açısından kritik boyutu şu: Pakistan'ın nükleer caydırıcılığı, Körfez ve Mısır gibi nükleer silaha sahip olmayan ülkeler için fiili bir şemsiye sunuyor. Türkiye bu mimarinin içinde hem tedarikçi hem organizatör hem de dolaylı olarak bu şemsiyenin altındaki ülkelerle ortak.
Ama Pakistan ortaklığının bedeli var: Hindistan ile kronik gerilim. Yeni Delhi her Türk-Pakistan yakınlaşmasını bölgesel dengeye tehdit olarak okuyor. Bu da Türkiye'nin Hindistan ile ilişkisini sürekli geri tutuyor.
Azerbaycan: Kök Bağ, Stratejik Derinlik
Azerbaycan-Türkiye ilişkisi sadece bir ittifaktan ibaret değil, köklü bir bütünleşme. Dağlık Karabağ'da TB2'nin savaş alanındaki performansı hem Azerbaycan'a topraklarını geri kazandırdı hem de Türk savunma sanayiinin fark yaratma kapasitesini kanıtladı. TANAP, TAP ve BTC boru hatları iki ülkeyi ekonomik olarak kaynaştırıyor; bu koridorlar Türkiye'nin Orta Asya ile bağlantısının omurgası.
Ukrayna: Derinleşen Stratejik Ortaklık
Ukrayna ile ilişki salt insani ya da siyasi değil — derin bir savunma sanayii ortaklığına dönüştü. TB2'lerin savaş alanındaki etkisi, Ukrayna'da 120 drone/yıl kapasiteli üretim tesisi kurulması, Kirpi zırhlı araçları ve elektronik harp sistemleri bu ilişkiyi çok boyutlu hale getirdi. Zelenskiy'i Erdoğan'ın özel uçağıyla Şam'a taşımak ise Türkiye'nin ne kadar güçlü bir bölgesel organizatör rolü üstlendiğini tek karede özetledi. Ortaklık artık savunma ötesinde: Karadeniz'de deniz güvenliği ve ortak enerji altyapı projeleri gündemde.
Suriye: Yeni Düzenin Mimarı
Esad'ın düşüşü Türkiye'ye büyük bir alan açtı. Ankara yeni Şam yönetimini diplomatik olarak destekliyor, Kuzey Suriye'deki varlığını konsolide ediyor. Bu hamle Rusya için son derece acı: Bir zamanlar en güçlü olduğu bölgede, yeni hükümet Moskova değil Ankara aracılığıyla dünyaya açılıyor. Öcalan'ın Mart 2025'teki PKK silahsızlandırma çağrısı ise Erdoğan'ın Irak'taki hareket alanını da genişletti.
Afrika: Sessiz Derinleşme
Türkiye 2003'te Afrika'da 12 büyükelçilikle çalışırken bugün 44'ü aşkın temsilcilikle kıtanın her köşesinde var. Ticaret hacmi 5 milyar dolardan 34 milyar doların üzerine çıktı. Somali ile 2017'de imzalanan askeri eğitim ve denizcilik anlaşması Afrika Boynuzu'ndaki stratejik varlığın çıpa noktası. THY Afrika'da 54 havalimanına uçuyor; Brazzaville, Monrovia, Windhoek, Port Sudan gibi yeni hatlar hem ticari hem diplomatik ayak izi bırakıyor.
Endonezya: Yeni Asya'nın Kapısı
Şubat 2026'da Erdoğan'ın Cakarta ziyaretinin hemen ardından imzalanan anlaşmalar kayda değer. 60 TB2, 9 Akıncı ve Endonezya'da ortak drone fabrikası kurulması. Mayıs 2026'da SAHA fuarında ise daha büyük bir adım: Kızılelma insansız savaş uçağı için ilk uluslararası ihracat sözleşmesi — 12 uçaklık bir filo, toplam 48'e uzayan opsiyonlar, teknoloji transferi ve yerel üretim tesisi dahil. TAI aynı zamanda 48 KAAN beşinci nesil savaş uçağının Endonezya'ya ihracatı için çerçeve anlaşması da imzaladı. 270 milyon nüfuslu dünyanın en büyük Müslüman ülkesiyle bu ölçekteki bir savunma ortaklığı, hem ekonomik hem de jeoekonomik anlamda büyük.
Libya: Deniz Hukukunun Stratejik Silahı
Libya ile 2019'da imzalanan deniz yetki alanı mutabakat muhtırası, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki denizcilik hukuku zeminini değiştirdi. Trablus yönetimine verilen askeri destek hem ekonomik (enerji arama hakları) hem stratejik (deniz yolu kontrolü) çıkar üretiyor. THY 2025'te Bingazi ve Misrata'ya yeniden uçmaya başladı; bu rotaların her biri bir siyasi sinyal de taşıyor. Ama Libya hamlesi Fransa, BAE ve Mısır'ı — geçici de olsa — aynı cephede birleştirdi.
II. DENGE: Ne Kazan Ne Kaybet
Rusya: Kontrollü Mesafe
Rusya-Türkiye ilişkisi paradoksun sembolü. Bir tarafta: Turkstream akıyor, Akkuyu inşaatı sürüyor, Astana resmen yaşıyor, her yıl milyonlarca Rus turist Türkiye'ye geliyor. Öte tarafta: Montreux uygulandı, Ukrayna'ya drone gitti, Suriye'de Rusya'nın boşluğu Türkiye tarafından dolduruldu, Zelenskiy Erdoğan'ın uçağıyla Şam'a uçtu.
Rusya'nın somut kartları var. Gaz kesme, Akkuyu'yu durdurma, turizm boykotu — nitekim 2015 uçak krizinde bu kartların tamamını oynadı. Ama her kart çift yönlü kesiyor: Gaz keserse Turkstream gelirini kaybeder. Akkuyu'yu durdurursa milyarlarca yatırım çöpe gider. Erdoğan tam kopuş değil kontrollü mesafe oynuyor. Akdeniz enerji kaynaklarına yönelik arama faaliyetlerinin derinleşmesi, enerji bağımlılığını azaltma hesabının da parçası. Dengenin ağırlık merkezi açıkça Batı'ya kaymış durumda.
Çin: Rakamlar Büyük, Güven Küçük
Türkiye-Çin ilişkisi yüzeysel olarak büyüyen rakamlara rağmen yapısal gerilimleri gizlemiyor. 2023'te Türkiye Çin'den yaklaşık 45 milyar dolar mal ithal ederken yalnızca 3,3 milyar dolar ihracat yaptı; bu rakam Türkiye'nin tüm ikili ilişkileri içinde en büyük ticaret açığı. BRI çerçevesinde Türkiye'ye akan yatırım ise toplam 9 milyar dolarda takılı kalmış durumda — 80 ülke arasında 23. sıraya düşmüş. Çin'in Türkiye'ye yatırım yapmaktan çekinmesinin nedeni hukuk güvenilirliği ve öngörülemeyen politikalar.
En temel sorun Uygur meselesi. Türkiye yaklaşık 50.000 Uygur diasporasına ev sahipliği yapıyor. Türk eski Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu 2022 sonunda Çin'in Türk büyükelçisinin Sincan'ı özgürce ziyaret etmesine izin vermediğini açıkça eleştirdi: "Neden Çin'in propagandasının aracı olalım?" Çin bu konuda "Kürt kartı"yla karşılık veriyor. MİT'in Şubat 2025'te hazırladığı rapor ise BRI'yi stratejik bir araç olarak tanımladı ve Ankara'ya Washington-Pekin dengesini dikkatli yönetmesi tavsiyesinde bulundu.
Ağustos 2025'te Erdoğan'ın Tianjin'deki SCO zirvesine katılması — Hindistan'ın engelleme girişimlerine rağmen Pekin'in daveti sayesinde — ilişkide yeni bir sayfa açtı. 2015'te iptale yol açan uzun menzilli füze sözleşmesinin yarattığı derin yara ve ardından gelen Uygur gerginlikleri henüz aşılmış değil. BYD ve Chery'nin Türkiye'de birer milyar dolarlık fabrika kararları siyasi yakınlıktan çok Türkiye-AB Gümrük Birliği'nin sunduğu fırsattan kaynaklanıyor: Türkiye üzerinden Avrupa pazarına AB tarifesi ödemeden erişim. Bu Türkiye için bir avantaj ama Brüksel ile yeni sürtünmeler de yaratıyor.
Afrika ve Orta Asya'da da rekabet var: Her iki ülke de bu coğrafyalarda nüfuz için yarışıyor. Sonuç olarak Türkiye-Çin ilişkisi "stratejik ortaklık" etiketini taşıyor ama gerçek stratejik derinlikten uzak — ekonomik çıkar ile siyasi güvensizlik arasında sıkışmış bir denge.
III. AVRUPA'YI KAZANMAK: Savunma Sanayii Aracılığıyla Yeniden Konumlanma
Bu bölüm, senin notlarında en az işlenmiş ama en hızlı değişen alan. Araştırmanın ortaya koyduğu tablo şaşırtıcı.
İngiltere: Eurofighter Kapısı
Ekim 2025'te İngiltere Başbakanı Starmer Ankara'yı ziyaret etti ve 9 milyar dolarlık Eurofighter Typhoon anlaşması imzalandı: 20 yeni uçak, artı Katar ve Umman'dan 12'şer ikinci el — toplamda 44 uçak. Mart 2026'da eğitim ve destek anlaşması da imzalandı. Bu satış için Almanya'nın yıllarca süren vetosunu kaldırması gerekiyordu; kaldırılması tek başına başlı başına stratejik bir gelişme. Türkiye F-35 programından çıkarılmıştı; Eurofighter bu açığı kapatırken Türkiye'yi yeniden Avrupalı savunma sanayiinin içine çekiyor. BAE Systems ile insansız sistemler alanında da işbirliği anlaşması imzalandı.
İspanya: Öğrenciden Öğretmene
Aralık 2025'te imzalanan anlaşma gerçek anlamda tarihi: İspanya 30 adet Hürjet eğitim jeti satın aldı — 2,6 milyar euroluk sözleşme, 2028-2036 teslim takvimi, entegre eğitim altyapısı dahil. TAI Genel Müdürü Demiroglu dönüşümü net ifade etti: "Eskiden biz Airbus'ın taşeron şirketiydik. Şimdi kendi platformlarımızın yerelleştirmesi tartışılıyor. Roller değişti." Türkiye, İspanya ve İtalya T625 Gökbey helikopterinin üretiminde de işbirliği yapıyor. TAI ile Airbus arasındaki çerçeve anlaşması KAAN savaş uçağına yönelik İspanyol ilgisinin kapısını da aralıyor.
Bu anlaşmaların Yunanistan'da yarattığı etki dikkat çekici: Atina merkezli Kathimerini Türkiye'nin İspanya ve İtalya ile derinleşen savunma işbirliğinin "Yunanistan'da endişe yarattığını" yazdı. Yani Türkiye'nin Batı Avrupa'nın güney flanındaki iki büyük NATO üyesiyle kurduğu savunma ortaklıkları, Yunanistan'ın "Türkiye tehdidi" anlatısını doğrudan aşındırıyor.
İtalya: Baykar-Leonardo Ortaklığı
Temmuz 2025'te Baykar İtalyan Piaggio Aerospace'i satın aldı — hem üretim tesisi hem Avrupa havacılık pazarına giriş kapısı. Daha da önemlisi Baykar ile İtalyan savunma devi Leonardo arasında LBA Systems adıyla yüzde elli ortak girişim kuruldu: Yapay zeka destekli Türk platformları ile Avrupa havacılık uzmanlığını birleştirerek Avrupa pazarı için yeni nesil insansız hava araçları geliştirilecek. Bu yapı Türkiye'nin ihracatçıdan ortak geliştirici konumuna yükseldiğinin en somut kanıtı.
Avrupa Güvenlik Mimarisi: SAFE Fırsatı ve Dışlanma Riski
Avrupa'nın Rusya tehdidi karşısında savunma harcamalarını artırması ve SAFE (Security Action for Europe) gibi ortak tedarik programları geliştirmesi, Türkiye için ikili bir anlam taşıyor. Fırsat: Savunma tedarik zincirlerine entegrasyon imkânı. Risk: Kurumsal ve finansal araçlarda dışlayıcı mekanizmaların güçlenmesi. Türkiye'nin NATO içindeki seçici işbirliği modeli bu dengeyi yönetmek zorunda.
IV. BAYKAR VE SAVUNMA SANAYİİ: Güç İnşa Ediliyor, Ama Pencere Kapanmadan
Rakamlar Konuşuyor
Baykar 2025'te 2,2 milyar dolar ihracat gerçekleştirerek küresel silahlı drone ihracatında üst üste üçüncü kez liderliğini korudu. Gelirinin yüzde 88'i ihracattan geliyor. 37 ülkeyle anlaşma imzalandı: 36'sı TB2, 16'sı Akıncı için. Tüm savunma sanayii toplamda 2025'te 8,5 milyar dolar ihracat rekoruyla kapattı; 2020-2025 arasındaki beş yıllık toplam 30,7 milyar doları aştı.
Kızılelma 2026'da Türk Hava Kuvvetleri envanterine giriyor ve ilk uluslararası sözleşmesi Endonezya ile imzalandı. Türkiye'nin ilk milli muharip uçağı KAAN iki prototipiyle uçuş testlerine başladı.
Neler Çalışıyor
TB2 ve TB3 taktik insansız sistemleri savaş kanıtlı. Akıncı MALE platformu AESA radar entegrasyonunu tamamladı. Kirpi zırhlı araçları, HISAR hava savunma sistemleri, ASELSAN'ın elektronik harp ürünleri uluslararası piyasada yer buluyor. Polonya'ya 410 milyon dolarlık Aselsan radar elektronik saldırı podu anlaşması imzalandı.
Neler Eksik — Kritik Pencere
Jet motoru sorunu en kritik bağımlılık. KAAN yakın vadede yerli motora kavuşamayacak. TF-35000 motorunun tam entegrasyonu birkaç yıl daha zaman gerektirebilir; bu gecikme İspanyol ve Avrupalı ilgisini doğrudan etkiliyor. Yüksek hassasiyetli optik ve elektronik sistemlerde yerlilik oranı yeterince artırılamadı.
Pencere: 2-4 yıl. Jet motoru ve gelişmiş elektronik sistemlerde yerlilik sağlanabilirse Türkiye gerçek anlamda bağımsız bir savunma gücüne dönüşüyor. Bu sağlanamazsa savunma sektörünün uluslararası güvenilirliği zedeleniyor ve kritik ihracat kontratları sekteye uğrayabilir.
V. THY: Görünmez Ama Sistematik Yumuşak Güç
Türk Hava Yolları, dış politikanın görünmez fakat en sistematik aracı. 131 ülkede 355 destinasyon; bu unvan yaklaşık 13 yıldır korunuyor. 2025 ACI raporuna göre İstanbul Havalimanı Frankfurt'u geçerek küresel hub bağlantısallığında birinci sıraya yerleşti. 83 milyon yolcu ve yüzde 82-84 doluluk oranıyla operasyonel güç de yerli yerinde.
THY'nin yeni destinasyonları çoğunlukla Türk diplomatik açılımlarıyla örtüşüyor. Somali, Libya, Brazzaville, Monrovia, Port Sudan... Her yeni rota insani yardım, ticaret ve diplomatik trafiğin kolaylaştırıcısı. Suriye 2025'te on üç yıllık aradan sonra yeniden ağa dahil edildi. THY yönetim kurulu başkanı tutumu doğrudan ifade ediyor: "Kültürel diplomasi, nakit akışı kadar öncelikli."
Air Europa'ya yapılan yaklaşık yüzde 25-27 oranındaki hisse yatırımı ise İspanya üzerinden Latin Amerika'ya açılmak demek. İki stratejik hub: Madrid ve İstanbul. Avrupa'dan Latin Amerika'ya ulaşmak isteyen Asyalı, Afrikalı ve Orta Doğulu yolcular için tek aktarmalı erişim. 2033 hedefi: 800 uçak, 170 milyon yolcu, küresel pazar payında ilk beş.
VI. EKONOMİ: Stratejinin Achilles Topuğu
Tüm bu stratejik genişlemenin en kırılgan halkası ekonomi olmayı sürdürüyor. Enflasyon, döviz baskısı, halkın alım gücündeki erozyon, AKP'nin 2024 yerel seçimlerindeki yenilgisi — iç siyaset gergin, destek bir bıçak sırtında.
Bu yüzden enerji keşfi hem ekonomik hem stratejik öncelik. Karadeniz Sakarya gaz sahası kritik kazanım. Gabar petrolü umuyor. Akdeniz'de arama sürüyor. Çünkü enerji bağımsızlığı hem cari açığı daraltır hem de Rusya'ya olan bağımlılığı azaltır. Ekim 2025'te Erdoğan'ın Washington ziyaretinde ABD ve Güney Kore ile Sinop'a ikinci nükleer santral müzakeresi — bu da Akkuyu'nun yarattığı tek tedarikçi bağımlılığını kırmak için hesaplı bir adım.
VII. BÜYÜK RESİM: Beş Temel Gerilim
Tüm bu hamleler okunduğunda tek bir ana strateji ortaya çıkıyor: Türkiye, savunma özerkliğini ve ekonomik istikrarı kazanana kadar zaman kazanıyor; mevcut güçle mümkün olan en geniş ilişki ağını örüyor; tehditlerin birbirini dengelemesini sağlıyor; kritik pencereyi olaysız kapatmaya çalışıyor.
Beş temel gerilim bu sürecin tamamını şekillendiriyor:
1. Savunma sanayii olgunlaşana kadar tam bağımsızlık yok. KAAN uçuyor ama motoru henüz yerli değil. Baykar Kızılelma'yı envanstere alıyor ama sistem birkaç yıl daha test sürecinde olacak. Bu pencerede Türkiye güçlü ama tam değil — ve bu yarım güç, dış baskılara karşı Türkiye'nin kırılganlığını sürdürüyor.
2. Ekonomi kırılgan kaldığı sürece dış politika maliyeti yüksek. Her dış gerilim iç siyasi baskıyla birleşiyor. Enflasyon ve döviz krizleri yeni açılımlar için gereken toplumsal uzlaşıyı aşındırıyor.
3. İsrail-Yunanistan-Hindistan ekseni giderek daha koordineli çalışıyor. Bu üçlü Türkiye'yi dışlayan diplomatik, ekonomik ve istihbarat hamlelerini birleştiriyor. Modi'nin İran'a yönelik ABD-İsrail operasyonunun başladığı gün Kudüs'te olması rastlantı değil. Tehdidin asıl ağırlığı burada.
4. Çin ile ilişki yüzeyin altında hâlâ sorunlu. Uygur meselesi çözülmeden gerçek stratejik ortaklık mümkün değil. 45 milyar dolarlık ithalata karşı 3,3 milyar dolarlık ihracatın yarattığı yapısal açık, kronik gerilim kaynağı olmayı sürdürüyor. Afrika ve Orta Asya'daki rekabet de derin.
5. Türkiye-Suudi-Mısır-Pakistan dörtlüsü tarihsel bir fırsat, ama henüz kurumsal zemine kavuşmuş değil. Eğer bu yapı resmi güvenlik mimarisine dönüşürse, Türkiye hem Pakistan'ın nükleer şemsiyesine yakın hem de 500 milyonluk bir güç bloğunun organizatörü konumuna geliyor. Bu dönüşüm gerçekleşip gerçekleşmeyeceği önümüzdeki iki-üç yılda belli olacak.
Yüzyıllar boyunca kesişen çıkarların, yıkılan imparatorlukların ve yeniden çizilen sınırların tam ortasında duran Türkiye, bir kez daha kendi kaderi üzerinde söz sahibi olmaya çalışıyor. Dans yorucu ve riskli. Her yanlış adım ittifakları çökertebilir, ekonomiyi sarstıracak saldırıları davet edebilir ya da iç dengeleri bozabilir.
Ama dans devam ediyor. Ve her geçen yıl, Türkiye'nin elini biraz daha güçlendiriyor.
Yazar, Sevent Group ve KalakBayson'un kurucu ortağı; geopolitika ve jeoekonomi üzerine yazılar yayımlamaktadır.
VIII. BELÇIKA VE BANGLADEŞ: Yazının Eksik İki Sayfası
Belçika: NATO'nun Kalbinden Gelen Onay
Mayıs 2026'da Belçika Kraliçesi Mathilde'nin başkanlığında 194 şirket, 17 federasyon ve birden fazla bakandan oluşan 450 kişilik bir heyet İstanbul ve Ankara'ya geldi. Bu 14 yılın ilk kral düzeyinde Belçika ekonomik misyonuydu. Sonuç: 9 savunma anlaşması, sanayi işbirliği mutabakat muhtıraları, Belçika'nın Türk subaylarının Kraliyet Askeri Akademisi'nde eğitim görmesine onay vermesi. FNSS ile John Cockerill Defense'in zırhlı araç üretim anlaşması, Aselsan ile Sonaca'nın çok sektörlü işbirliği.
Belçika Savunma Bakanı Francken NATO'nun Temmuz zirvesini doğrudan işaret etti: "Türkiye'nin Avrupa'nın yeniden silahlanmasındaki stratejik önemi açıktır. Avrupa buradaki dev potansiyeli görmezden gelemez. NATO'nun Ankara zirvesinde müttefik sanayi ortaklıklarını güçlendirmek ana hedef olmalı." Üstelik Belçika, Türkiye'nin AB'nin 150 milyar euroluk SAFE girişimine erişimini açıkça desteklediğini beyan etti. Bu beyan tek başına son derece önemli: NATO'nun siyasi merkezi Brüksel'den, Türk savunma sanayiinin Avrupa'nın ortak tedarik zincirine dahil edilmesi gerektiği mesajı yükseliyor. Belçika Büyükelçisi bu ihtiyacı özetledi: "NATO sürecine bakıldığında Belçika'nın savunma sanayiini güçlendirmesi gerekiyor; Türkiye bu alanda değerli bilgi ve deneyime sahip."
Bangladeş: Hindistan'ı Kuşatan Halkanın Parçası
Bangladeş-Türkiye ilişkisi stratejik derinlik kazanıyor. 2025 sonunda yapılan müzakerelerde Bangladeş'e TB2 insansız hava araçları, SİPER uzun menzilli hava savunma sistemi ve HISAR O+ orta menzilli sistemler gündemdeydi; ortak üretim de masada. Haziran 2026'da Dışişleri Bakanı Fidan Dakka'ya üç günlük resmi ziyaret yaptı; ikili ticaret hedefi 1,3 milyar dolardan 2 milyar dolara yükseltildi.
Neden önemli? Hindistan perspektifinden bakıldığında tablo endişe verici: Komşularından bir tanesinin daha Türk savunma sistemleri ve ortak üretimle kucaklaşması, Türkiye'nin Güney Asya'daki "Asya Yeniden" politikasının hayata geçmesi demek. Bir Hint savunma analistinin ifadesiyle: "Türk hava savunma teknolojisi Hindistan'ın Rus S-400 sistemlerine denk olmasa da Bangladeş'e güvenilir bir caydırıcılık sağlıyor ve hassas sınır bölgelerinde bölgesel hava planlamasını karmaşık hale getiriyor."
Türkiye'nin Pakistan-Bangladeş-belki ileride Maldivler hattını örerek Hindistan'ı Güney Asya'da çevrelemesi, Yeni Delhi'nin Türkiye'ye karşı Yunanistan-Kıbrıs-Ermenistan hattında çalışmasının tam karşılığı.
IX. ÇEVRELEMENİN ANATOMİSİ: Hindistan-Yunanistan-Kıbrıs Ekseninin Yükselen Tehdit Seviyesi
Bu bölüm, yazının en kritik yeni bulgusunu içeriyor. Yunanistan'ın tahrik politikası ve Hindistan'ın Doğu Akdeniz'e girişi, Türkiye'nin önünde somut ve koordineli bir stratejik meydan okuma oluşturuyor.
Yunanistan: Küçük Tahrik, Büyük Hedef
Yunanistan'ın stratejisi onlarca yıldır benzer bir şablonu takip ediyor: Münferit tahrikler yap, Türkiye'yi tepki vermeye zorla, sonra Avrupa ve NATO'ya koşarak "bakın, tehdit budur" de. Bu şablonun en son örnekleri:
Mart 2026'da Yunanistan, Lozan Antlaşması (1923) ve Paris Barış Antlaşması'nın (1947) silahsızlandırılmış statüde olmasını şart koştuğu Ege adalarına askeri güç konuşlandırdı. Türkiye Savunma Bakanlığı uluslararası antlaşmaların açık ihlali olduğunu resmen duyurdu: "Bu adaların silahsızlandırılmış statüsünün ihlali ciddidir." Haziran 2026'da ise boyutu farklı bir provokasyon: Yunanistan, Hollanda ve Fransa savunma bakanlarının uçağının Kıbrıs'ta yaklaşırken Kuzey Kıbrıs'taki Ercan Havalimanı'ndan sinyal müdahalesine maruz kaldığı ileri sürüldü. Türkiye bu konuyu tartışmayı reddetti. Zamanlama tesadüf değil: Temmuz 2026 NATO zirvesi öncesinde Türkiye'ye bir kez daha "sorunlu üye" görüntüsü çizmeye yönelik hesaplı bir adım.
Türkiye NATO zirvesini ev sahibi olarak yönetmek istiyor; Yunanistan ise zirveyi Türkiye aleyhine bir baskı fırsatına dönüştürmeye çalışıyor. Türkiye'nin tutumu şimdiye kadar kasıtlı olarak sakin: Hatta tartışmalı "Mavi Vatan" denizcilik yasa tasarısı, zirve öncesinde gereksiz kontroversi yaratmamak için ertelendi.
Ama bu sakinliğin sınırları var. Yunanistan üçüncü nesil Leopard 2 tankları, MEKO-class fırkateynler ve Tip-214 denizaltıları modernize ediyor. GDP'nin yüzde 3,1'ini savunmaya harcıyor — NATO ortalamasının üzerinde. S-300'lerini Rus teknolojisiyle yükseltmeyi planlıyor; Türkiye S-400 aldığında NATO tüm silahını çekti ama Yunanistan'ın Rus sistemleri tutma konusunda kimse ses çıkarmıyor. Çifte standart tam burada.
Hindistan: Akdeniz'e Giriş, Türkiye'ye Çerçeve
Hindistan'ın Türkiye'ye karşı yürüttüğü çevreleme stratejisi hem kapsamlı hem koordineli. Birkaç kritik veri noktası:
Modi Haziran 2025'te Kıbrıs'ı ziyaret etti — 23 yıl aradan sonra Kıbrıs'a giden ilk Hint Başbakanı. Mayıs 2026'da Kıbrıs Cumhurbaşkanı Christodoulides Yeni Delhi'ye yaptığı iade ziyarette iki ülke 2026-2031 savunma işbirliği yol haritasını imzaladı. Bu çerçeve kapsamında Kıbrıs'ın Hindistan yapımı BrahMos füzelerini satın alması gündemde; eğer gerçekleşirse Doğu Akdeniz'e BrahMos konuşlandırılmış olacak. Bu, Türkiye'nin deniz güvenlik hesaplarını kökten değiştirir; Mavi Vatan doktrinine doğrudan meydan okur.
Hindistan-Yunanistan ilişkisi de derinleşiyor: Hint Hava Kuvvetleri Komutanı Atina'yı ziyaret etti, Hint Donanması Yunan sularında tatbikat yaptı, uzun menzilli kara saldırı füzesi tedariki müzakere ediliyor. Ermenistan ise Hindistan'dan 2 milyar doların üzerinde silah aldı: Pinaka çok namlulu roket, Akash füze sistemi ve ATAGS topçu sistemleri. Bu sistemler Yerevan'ın 2026 ulusal geçit töreninde sergilendi.
Netanyahu Şubat 2026'da Modi'nin İsrail ziyareti sırasında bir "Altıgen İttifak" önerdi: İsrail, Hindistan, Yunanistan, Kıbrıs artı seçilmiş Arap ve Afrika ülkeleri. Bu ittifakın açıkça yazılmamış ama herkesin anladığı hedefi var: Türkiye'yi Akdeniz'den Kafkasya'ya kadar her cephede dengelemek.
Türk medyası bu gelişmeleri artık "vekalet savaşı" olarak tanımlıyor. Hindistan'ın operasyonu şöyle çalışıyor: Türkiye Pakistan'ı, Bangladeş'i ve dönemin ittifaklarını güçlendirince Hindistan da Türkiye'nin bölgesel rakiplerine silah ve diplomatik destek sunuyor. Bu tam karşılıklı dengeleme — ama coğrafi ölçeği iki kıtayı kapsıyor.
Türkiye'nin Tutumu: Sakin Dur, Güçlü Kal
Bu koordineli çevrelemeye karşı Türkiye'nin tercihi provokasyona kapılmamak. Çünkü hesap açık: Ege'de ya da Kıbrıs'ta çatışma çıkması NATO içinde Türkiye'yi yalnızlaştırır, AB sürecini bitirir, ekonomik yatırımları kaçırır ve tam NATO zirvesini ev sahibi olarak yönetirken uluslararası imajı paramparça eder.
Bunun yerine Türkiye farklı bir araç kullanıyor: Hukuki zemin. Savunma Bakanlığı antlaşmaları BM'ye, NATO'ya ve imzacı devletlere bildiriyor. Navtex ilanlarıyla Ege'deki deniz hakları tescil ediliyor. "Mavi Vatan" tasarısı hazır ama zirve sonrasına ertelendi. Sahada güçlü dur, ama savaşı başlatan taraf olma.
Mesele şu: Yunanistan küçük tahriklerle Türkiye'yi provoke ederken, Hindistan büyük coğrafyalarda çevrelemeyi örerken, Türkiye bunlara tepki vermek yerine kendi gündemini yürütüyor. Belçika ile 9 savunma anlaşması, İspanya'ya Hürjet satışı, Bangladeş'e SİPER ihracatı, NATO zirvesini Ankara'da toplamak — bunlar hem ekonomik hem de stratejik kontra-hamle. Yunanistan'ın "bak tehdit var" lobisine karşı en iyi yanıt, İspanya ve Belçika'nın "hayır, Türkiye bir savunma sanayi ortağı" demesi.
X. TEMMUZ ZİRVESİ: Dansın En Kritik Perdesi
Temmuz 7-8, 2026. NATO'nun 36. zirvesi, 22 yıl sonra Türkiye'de — bu kez İstanbul'da değil, Ankara'da, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde. Trump, Zelenskiy, 32 NATO liderinin tamamı ve Japonya, Güney Kore, Avustralya gibi ortak ülkeler.
Bu zirve Türkiye için aynı anda hem büyük bir prestij hem de büyük bir sınav. Prestij: 2004'te müttefikleri S-400 kriziyle karşı karşıya getiren ülkenin bugün ittifakın en değerli askeri aktörlerinden biri olarak zirvesine ev sahipliği yapması. Sınav: Yunanistan-Kıbrıs meselesini zirve öncesinde tırmandırmadan yönetmek, Belçika'nın desteklediği SAFE entegrasyonunu NATO gündemine taşımak ve Ukrayna-Rusya dengesini korurken Trump'la doğru tonu yakalamak.
Bir Türk diplomatının sessizliği bunu özetliyor: "Dünya Ankara'daki zirveye büyük ilgi gösteriyor. Kalan zamanı en etkili şekilde kullanacağız."